Wvo Van Waarde Wvo Van Waarde Wvo Van Waarde Wvo Van Waarde

Alertheid van OR bij pensioenen vereist

 

Pensioen is uitgesteld loon, dus alles wat er op dit gebied verandert raakt rechtstreeks de portemonnee van de medewerkers. De OR heeft een belangrijke rol bij pensioenen gekregen en daarmee ook een zware verantwoordelijkheid als belangenbehartiger van de medewerkers.

Compensatie bij verslechtering van pensioen realiseren

Recentelijk hebben we een OR begeleid die een instemmingsaanvraag over wijzigingen in de pensioenregeling per 1 januari 2018 behandelde. De instemmingsaanvraag werd ingediend, omdat het fiscale kader op die datum verandert. De ondernemer wilde de pensioendatum voor de vanaf 1 januari 2018 op te bouwen aanspraken verhogen van 67 naar 68 jaar en stelde dat er verder niets wijzigde. We ontdekten dat er sprake is van een verlaging van de pensioenuitkering voor de medewerkers en dat de pensioenkosten met 5% dalen. Als er niets wordt afgesproken, komt dit voordeel van lagere pensioenkosten ten goede aan de werkgever en blijven de medewerkers met de lagere pensioenuitkering zitten. De OR vraagt echter om compensatie van de verslechtering voor de medewerkers.

We hebben een andere OR begeleid bij uitbesteding van facilitaire diensten, zoals de catering, schoonmaak en beveiliging. De medewerkers traden in dienst van gespecialiseerde facilitaire dienstverleners met andere pensioenovereenkomsten. Uit onze berekeningen bleek dat het kostenvoordeel van deze uitbesteding vrijwel geheel lag aan de lagere pensioenkosten en daarmee ook aan de lagere pensioenaanspraken van de medewerkers. De OR en de vakbonden hebben voor een compensatieregeling gezorgd.

In de praktijk hebben we ook meegemaakt dat medewerkers wegens een overname onderdeel werden van een nieuw concern en er op achteruit gingen ten aanzien van hun pensioenen, terwijl was toegezegd dat alle arbeidsvoorwaarden (dus ook de pensioenen!) hetzelfde zouden blijven. Eén van de meest direct zichtbare consequenties was dat de werknemers eerst geen pensioenpremie hoefden te betalen en na de overname wel. Op andere gebieden bleek er ook sprake te zijn van achteruitgang. Het heeft jaren geduurd voordat er overeenstemming tussen de OR en het nieuwe concern over de compensatie kon worden bereikt.

De rol van de OR bij pensioenen

Vaak speelt de pensioenkwestie op de achtergrond een rol, bijvoorbeeld als de OR een adviesaanvraag over fusie, koop, verkoop of uitbesteding ontvangt. De ondernemer geeft dan vaak aan dat de medewerkers dezelfde arbeidsvoorwaarden behouden. De OR moet goed onderzoeken of dit inderdaad het geval is en of dit ook geldt ten aanzien van de pensioenen. Bij een dergelijke adviesaanvraag heeft de OR een sterke positie en kan hij als dat nodig blijkt te zijn compensatie voor verslechteringen ten aanzien van de pensioenen met de ondernemer overeenkomen.

De OR heeft instemmingsrecht (artikel 27, eerste lid, sub a en artikel 27, lid 7 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR)) bij elk voorgenomen besluit van de ondernemer tot vaststelling, wijziging of intrekking van een regeling met betrekking tot een pensioenovereenkomst. Hierbij moet zowel worden gedacht aan de pensioenovereenkomst (pensioenreglement en startbrief) zelf als aan bepalingen uit de uitvoeringsovereenkomst (de overeenkomst tussen werkgever en pensioenuitvoerder, waarbij de OR geen partij is). Bepalingen in de uitvoeringsovereenkomst waarop het instemmingsrecht wel van toepassing moet worden geacht, zijn bijvoorbeeld indexatie, ruilfactoren en vervroegingsfactoren.

Sinds 2016 is het instemmingsrecht van de OR uitgebreid (artikel 27, lid 7). Het gaat sindsdien ook om regelingen hoe de verschuldigde premie wordt vastgesteld, de maatstaven voor toeslagverlening en de keuze en de voorwaarden voor onderbrenging bij een pensioenuitvoerder, pensioeninstelling uit een andere lidstaat of een verzekeraar in het buitenland.

Let wel op: als het pensioen geheel geregeld is in de cao tussen werkgevers en werknemers, dan gaat de cao voor en heeft de OR dus geen instemmingsrecht. Ook bij verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds is het instemmingsrecht niet van toepassing (art 27, lid 3).

Per 1 oktober 2016 is in artikel 31f van de WOR geregeld dat de OR moet worden geïnformeerd over elke wijziging in de pensioenovereenkomst of het uitvoeringsreglement, evenals over het aangaan of opzeggen van een pensioenovereenkomst. Als de OR dan van mening is dat het instemmingsrecht van toepassing is, dan moet hij dit zelf claimen. De OR moet dus reuze alert zijn!

Op grond van artikel 29 van de WOR kan de OR ook het recht hebben om bestuursleden te benoemen in door de ondernemer ten behoeve van de in de onderneming werkzame personen opgerichte instellingen, zoals pensioenfondsen. Let op: dit geldt niet als de Pensioenwet anders bepaalt.

Het pensioen van medewerkers gaat er in veel gevallen ook op achteruit, omdat pensioenfondsen de vereiste dekkingsgraad (nodig om aan alle huidige en toekomstige pensioenverplichtingen te kunnen voldoen) niet halen. Zij werken soms al jarenlang via een herstelplan aan verhoging van de dekkingsgraad. In die tijd vindt geen indexatie plaats, waardoor zowel gepensioneerden als werkenden er op achteruit gaan. De OR dient zich regelmatig te laten informeren over de ontwikkelingen op dit vlak in het pensioenfonds waar de pensioenen zijn ondergebracht.

Pensioen is een complexe aangelegenheid. De OR doet er goed aan zich bij een instemmingsaanvraag over pensioenen te laten ondersteunen door een onafhankelijke extern deskundige.

Deelnemers winnen rechtszaak over pensioenen

Deelnemers kunnen ook zelf in actie komen om hun pensioenaanspraken te beschermen. Op 8 november 2017 wonnen drie deelnemers in het pensioenfonds Sabic een rechtszaak tegen de verhoging van de pensioenleeftijd van 65 naar 67 jaar. De rechtszaak was het gevolg van de verandering van de fiscale regels voor pensioen in 2014. De kantonrechter heeft bepaald dat opgebouwde pensioenaanspraken niet via collectieve waardeoverdracht mogen worden omgerekend naar pensioenaanspraken met ingangsdatum 67 jaar of dat deze –als dat al is gebeurd- moet worden teruggedraaid zonder financieel verlies voor de deelnemers en met vergoeding van eventueel gemiste indexatie, rente of anderszins financieel verlies.

Conclusie

Wees als OR alert op wijzigingen ten aanzien van de pensioenen. Dergelijke wijzigingen raken immers rechtstreeks de portemonnee van de medewerkers. Schakel tijdig een adviseur van Waarde voor Organisaties in. Wij werken op pensioengebied samen met een gerenommeerde actuaris, die deskundige en eerlijke adviezen geeft. Adviezen die wij samen met de OR omzetten in een werkbare reactie naar de ondernemer.

 

Marijke Smit

marijkesmit@wvo-vanwaarde.nl en 06 – 536 10 344

hermanhekkers@wvo-vanwaarde.nl en 06- 51043745

michaelstamatiou@wvo-vanwaarde.nl en 06- 20501595